Ekonomik göstergeler ve yapı

Para birimi 1996 yılından beri Grıvna'dır. 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200'lük banknotlar halinde piyasada bulunmaktadır. 1 USD yaklaşık 5 Grıvna'ya eşittir ( aralık 2005 itibariyle). Ayrıca Türkiye'deki kuruşa karşılık gelen Kopeka vardır ( 100 kopeka = 1 Grv.). Döviz büroları Avro ve Amerikan Doları başta olmak üzere pek çok yabancı para birimini alıp satmaktadır

Ukrayna’nın geniş ve verimli toprakları, zengin maden ve kömür kaynakları, SSCB’den miras kalan güçlü sanayisi, akademik ve araştırma kadroları, iyi eğitilmiş işgücü ve yaklaşık 50 milyonluk nüfusu ile oldukça yüksek bir ekonomik potansiyeli vardır.

Bununla birlikte 1991-1998 yılları arasında sanayi üretimi reel olarak %49, tarımsal üretimi %40 azalmıştır. 1998 yılında yaşanan Rusya krizinden etkilenen Ukrayna geleneksel olarak sahip olduğu sektörleri çeşitlendirme konusundaki girişimlerinde başarısızlığa uğramıştır. 98-99 yıllarında yaşanan mali kriz ve ekonomik resesyon özellikle imalat sanayi ve tarım alanlarında tahribata yol açmış ve GSMH’da %0.4 gerilemeye yol açarken işsizlik oranının %5’e çıkmasına yol açmıştır.

2000 yılında büyük gelişmeler kaydeden Ukrayna ekonomisinde, halkın fakirlik problemi önemli bir sorun olarak yerini korumaktadır. İşsizlik resmi rakamlarda %4 olarak gösterilmekle birlikte gerçekte %20’leri aştığı tahmin edilmektedir. 2001 yılının ilk yedi ayında GSMH %10.5 büyümüştür. 2001 yılından 2002 yılına GSMH sabit fiyatlarla %4.1 oranında artmıştır. 2003 yılında Ukrayna ekonomisi, dış pazarlardaki olumlu gelişmeler, halkın reel gelirindeki artış ve yatırım ortamının iyileşme süreci dolayısıyla beklenenin üzerinde bir performans sergilemiş ve GSMH büyümesi %8.5 olarak gerçekleşmiştir. 2004 yılı için %5’lik büyüme oranı beklentisi vardır.

2001 yılını %12’lik enflasyonla kapatan Ukrayna ekonomisinde, 2002 yılında seçimler nedeniyle oluşan popülist yaklaşımların sonucu özellikle gıda ürünleri fiyatlarındaki büyük düşüşler ve fiyat kontrolleri sonucunda ortalama olarak %0.8’lik bir enflasyon oranı gerçekleşmiştir. Yıl sonu değeri olarak bakıldığında ise %0.6’lık bir deflasyon söz konusudur. 2003 yılında enflasyon %8.2 olarak gerçekleşmiştir. 2004 yılı için tahmin edilen oran (TÜFE) %6.7’dir.

SSCB Döneminde ağır sanayi ve savunma sanayiinin ön planda olduğu Ukrayna sanayisinde üretim 1990’lı yıllar boyunca yaklaşık % 60 daralmıştır. Temel sanayi dalları demir-çelik, enerji, savunma, makine imalat, kimya ve hafif sanayidir. Ukrayna’da savunma sanayii oldukça gelişmiştir ve nüfusun 1/5’i bu sektörde istihdam edilmektedir. Sanayi üretiminde görülen daralma 1999 yılından itibaren kırılmış ve sınai üretim Batı pazarlarına ihraç edilen çelik ve ağaç sanayi ürünlerinin üretiminde yaşanan artış dolayısıyla %4.8 oranında artmıştır. 2000 yılında %12.9, 2001 yılında %14.2’ye ulaşan sınai üretim artışı 2002 yılında %7 oranında gerilemekle beraber 2003 yılında gıda işleme ve makine imalat sektörlerinde görülen üretim artışı bu yıl için önemli bir büyüme gerçekleştiğini göstermektedir.

2- Tarım

Ukrayna’nın tarım alanında üretim potansiyeli çok yüksektir. Topraklarının yaklaşık %70’i ekilebilir arazidir. İşgücünün ¼’ü tarım sektöründe istihdam edilmektedir. Ancak “ekmek sepeti” olduğu SSCB’nin dağılmasından sonra tarımsal üretim %50 azalmıştır. Bunun sebepleri ihracat pazarlarının yitirilmesi, girdilerde yaşanan sıkıntılar, toprak özelleştirmesinde yaşanan aksaklıklar olarak sıralanabilir.

Önemli tarım ürünleri; tahıl, patates, şeker pancarı, ayçiçeği, soya fasulyesi, sebze ve meyvedir. Başta ayçiçeği olmak üzere bitkisel yağların üretiminde BDT ülkeleri arasında birinci sıradadır. 1 Ocak 2003 tarihli verilere göre ülkedeki büyükbaş hayvan sayısı 9.2 milyon olarak kaydedilmiştir. Domuz sayısı 9 milyon, kümes hayvanlarının sayısı 147,7 milyondur. Yine aynı tarihli verilere göre kayıtlı çiftçilerin sayısı 43.000’dir. Çiftçilerin kullanımında 2.8 milyon hektar arazi bulunmakta olup bunun 2.6 milyon hektarı tarla olarak kullanılmaktadır. 2002 yılında tarım, hayvancılık ve gıda ürünleri dış ticaret hacmi toplamı 3.2 milyar dolardır.

3- Madencilik ve Enerji

Mineral kaynaklar açısından dünyanın %5, eski SSCB’nin %20 rezervine sahip Ukrayna’nın kaynakları arasında 47 milyar ton ile kömür ilk sırayı almaktadır. Demir cevheri 28 milyar ton, kireç ve kireç taşı 1.5 milyar tondur. Bunun dışında magnezyum, titanyum, civa, sülfat ve potasyum tuzları, sülfür, granit, toromin ve kaolin gibi maden ve toprak elementleri de önemli boyutlardadır. Tamamına yakını devlete ait olan 196 kömür ocağı mevcuttur. Sanayi enerjiye oldukça bağımlıdır. Dünya gaz tüketiminde ABD ve Rusya’dan sonra 3. sırayı almaktadır. Yıllık ortalama 78 milyar m3’lük gaz tüketiminin %80’ini Rusya ve Türkmenistan’dan ithal etmektedir. Ukrayna kendi rezervlerinin işlenmesini teşvik etmek için yabancı yatırımcılara özel ayrıcalıklar tanınmıştır. Eski nükleer santrallerin modernizasyonu ve yeni reaktörlerin inşası konusunda dış yardımlara ve yabancı sermayeye ihtiyaç duyulmaktadır.

4- Ulaştırma

Demiryolu ağı 23.350 km olup, 8.600 km.lik bölümü elektriklidir. Toplam ulaştırmanın %14’ünü oluşturan demiryolu ulaşımı modernizasyona ihtiyaç duymaktadır. 2002 yılında demiryolu ile 465,1 milyon yolcu taşınmış, günlük ortalama vagon boşaltma miktarı 2001 yılına oranla %6.4 oranında yük taşınması ise %5.5 oranında artmıştır.

247.300 km.lik karayolunun 169.964 km.lik kısmı otoyoldur. Trafiğin %80’ini taşımaktadır. 2002 yılında nakliye firmaları ile yapılan yük taşıma miktarı 770,1 milyon ton olarak gerçekleşmiş, yük taşıma hacmi ise %3.3 oranında artmıştır. Ülkede her bin kişiye 110 otomobil düşmektedir.

Ukrayna’nın Karadeniz ve Azak Denizi ile Danube, Yuzhniy Bug ve Dnipro nehirlerinde toplam 18 limanı bulunmaktadır. Limanları eskidir ve işletme problemleri vardır. Yatırım ihtiyacı 2.5 milyar dolara yaklaşmaktadır.
Pist uzunluğu 3047 metreden uzun 14 havalimanı bulunan Ukrayna’nın uluslararası hava şirketi yurtdışında 150 şehirle bağlantılı hizmet vermektedir. Hava araçları ile 2002 yılında 1.7 milyon yolcu taşınmış olup bu rakam 2001 yılına kıyasla %37.9 artış anlamına gelmektedir.

5- Haberleşme

Ukrayna’da haberleşme altyapısı oldukça geri kalmış durumdadır. 2001 yılında sabit hatlı telefon yoğunluğu %19’dur. 2002 yılı sonu itibariyle cep telefonu abone sayısı 3.6 milyona ulaşmış bulunmaktadır. Yabancı yatırımcılar için büyük fırsatlar mevcuttur.

6- Bankacılık

1991 yılında kabul edilen Bankalar Kanunu ile iki kademeli bir bankacılık sistemi mevcuttur. Ukrayna Milli Bankası ve diğer ticari bankalar. 1998 yılından bu yana uluslar arası muhasebe sistemine geçilmiştir. 2002 yılı sonu itibariyle 182 kayıtlı banka bulunmaktadır. Bunlardan Prominvest Bank, Privatbank, Bank Ukraina, Aval, Ukreximbank, Ukrsotsbank, ve Oshchadbank Ukrayna’nın en büyük bankaları olup aktifleri 1 milyar doların üzerindedir. Bankaların toplam aktifleri 2002 yılı sonu itibariyle yaklaşık 12 milyar dolar civarındadır. En büyük 10 banka bu aktiflerin yaklaşık %60’ına sahiptir. Bankalardaki özel mevduat 2002 yılında bir önceki yıla oranla %70.1, firmalara ait mevduat ise %28.8 artış göstermiştir

7- Dış Ticaret

Ukrayna'nın başlıca ihraç ürünleri; demir-çelik ve bunlardan mamul eşya, kömür, metal cevherleri, kimyasal maddeler, gübre ve gübre hammaddeleri, şeker, ayçiçeği ve ham ayçiçeği yağı, et ve demir dışı metaller.
Başlıca ithalat ürünleri ise; petrol, petrol türevleri ve doğalgaz, elektrikli olmayan makine ve cihazlar, motorlu kara taşıtları, tarım makineleri ve cihazlar, ses ve görüntü cihazları, ev ve mutfak eşyası gibi elektrikli dayanıklı tüketim malları.

Yıllar itibariyle Ukrayna’nın Dış Ticaret Rakamları (milyon $)

19 Mart 1995 tarihinde Ukrayna Parlamentosu, Yabancı Sermaye Kanunu kabul etmiştir. Yasa uyarınca, bir yatırımın yabancı sermayeli girişim olarak kabul edilebilmesi için kayıtlı sermayenin en az %10’unun yabancılara ait olması gerekmektedir. Herhangi bir mevzuat değişikliği halinde yabancı yatırımcılar yatırımın yapıldığı tarihte geçerli olan uygulama ve garantilerden 10 yıl süreyle faydalanabileceklerdir. Yatırımların kamulaştırılması kanunla engellenmiştir. Yeni mevzuata göre yabancı yatırımcılar elde ettikleri gelirin tamamını %15 vergi ödemek suretiyle yurt dışına transfer edebilmekte, ayrıca her tür ihracat ve ithalatları vergi ve lisans uygulamasından muaf tutulmaktadır.

Ukrayna ekonomisine 2002 yılı sonu itibariyle 111 ülke tarafından 5,3. milyar dolarlık yabancı yatırım yapılmıştır. Ukrayna’nın geçiş ekonomisini tamamlayabilmesi ve yeniden ekonomik yapılanmasının gerçekleşebilmesi için yaklaşık 40 milyar dolarlık yatırıma ihtiyacı olduğu belirtilmektedir. Bunun 10 milyar dolarlık bölümünün acil olarak yatırım ihtiyacı bulunan telekomünikasyon, enerji, altyapı, tarım ve kimya sektörlerinde yapılması gerekmektedir.

2002 yılında yabancı yatırımların %15,9’u gıda ve tarım ürünlerinin işlenmesi sanayiinde, %8.8’i makine imalat sanayiine, %5,26’sı metalurji ve metal işleme sanayiine, %8.1’i finans hizmetlerine, %18,4’ü ulaşım araçlarının satış ve onarımına, %7,6’sı ulaştırma ve haberleşme sektörüne, %2,94’ü inşaat alanına, %3,65’i kok üretimi ve petrol işleme alanına, %4,08’i ise kimya ve petro-kimya sanayiine yapılmıştır.
2002 yılında kişi başına düşen yabancı sermaye miktarı 102 dolar iken 2003 yılında bu rakam 130 dolara ulaşmıştır. 1 Ekim 2003 tarihi itibariyle toplam yabancı yatırım miktarı 6.2 milyar dolardır. Güney Kıbrıs ve Virgin Adalarının yatırımları off-shore Rus ve Ukrayna sermayesidir.

2002 yılı sonu itibariyle Ülkeler Bazında Yabancı Sermaye Yatırımları (1000 $)